Meer over het RCMM

Het Radboud Centrum voor Mitochondriële Geneeskunde

Al meer dan vijfentwintig jaar wordt in huidige Amalia kinderziekenhuis van het Radboudumc bijzondere aandacht besteed aan de zorg rondom patiënten met stoornissen in de energievoorziening van de cel: de mitochondriële ziekten. De diverse disciplines betrokken bij patiënten met mitochondriële ziekten in het Amalia kinderziekenhuis zijn ondergebracht in, een voor Nederland uniek centrum, het Radboud Centrum voor Mitochondriële Geneeskunde (RCMM).

Hier willen wij u nader laten kennismaken met het RCMM. Hieronder vind u een film waarin de werkwijze van het RCMM wordt geillustreerd.

Het RCMM: energie steken in energiestofwisselings ziekten

Het RCMM is een initiatief van de kinderartsen verbonden aan de afdeling Metabole en Endocriene Ziekten van het Amalia kinderziekenhuis. Het is niet zo verwonderlijk dat dit initiatief uitgaat van kinderartsen-metabologen. Mitochondriële afwijkingen hebben hun eerste presentatie op de kinderleeftijd en behoren als groep tot de meest frequent voorkomende stofwisselingsziekten. De incidentie wordt geschat op 1:5.000 levend geborenen/jaar. Het RCMM biedt geïntegreerde zorg, diagnostiek, voorlichting en fundamenteel onderzoek voor patiënten en familieleden met een stoornis in de energievoorziening van de cel en wil deze nog verder optimaliseren.

Het RCMM: wat bieden wij

Het RCMM biedt aan patiënten, hun ouders/verzorgers en aan verwijzende collega's een zeer uitgebreid pakket aan diensten. De clinici van het RCMM hebben allen bijzondere expertise in de herkenning en het mogelijke beloop van deze ziektebeelden, zijn op de hoogte van de allernieuwste ontwikkelingen op dit gebied en hebben een bestuursfunctie in de belangrijkste internationale mitochondriële organisaties. Zij staan in continue overleg met andere toonaangevende clinici op dit terrein. Zij bieden de service die U van een expertise centrum mag verwachten.

De laboratoria verbonden aan het RCMM bieden een totaal pakket aan voorzieningen ten behoeve van de diagnostiek van mitochondriële aandoeningen. De mitochondriële sectie van het Translationeel Metabool Laboratorium is speciaal ingericht voor de enzymdiagnostiek en eiwitdiagnostiek van mitochondriële ziekten in het bijzonder voor aandoeningen welke aanleiding geven tot een verminderde energie productie. Binnen deze sectie wordt uitgebreid onderzoek verricht (zie later) en vindt ook de diagnostiek plaats op het nivo van de door de celkern gecodeerde genen van de mitochondriële ademhalingsketen. Het laboratorium Antropogenetica verzorgt de diagnostiek en het onderzoek op het terrein van stoornissen op het nivo van het mitochondriële DNA. Het laboratorium Neuromorfologie/Pathologische Anatomie onderzoekt de bouw van de spier zowel licht- als electronenmicroscopisch en doet de speciale weefselkleuringen voor deze groep van ziekten.

De klinisch genetici verbonden aan het RCMM geven tezamen met de kinderartsen metabole ziekten een zo nauwkeurig mogelijke inschatting van het herhalingsrisico van de aangetoonde stoornis in de energiestofwisseling. In gezamenlijk overleg met meerdere disciplines wordt bekeken wat de mogelijkheden voor prenatale diagnostiek zijn. De klinisch genetici voeren de coördinatie rondom de uitvoering van de prenatale diagnostiek.

Het RCMM: werkwijze

De eerste verschijnselen van een stoornis in de energiestofwisseling ontstaan meestal op de kinderleeftijd. De klachten kunnen zich beperken tot een weefsel, zoals de spier, of een orgaan, zoals de hersenen. Veelal zijn echter meer organen aangedaan. Deze vaak algemene klachten kunnen ook de eerste verschijnselen zijn van andere ziekten. Vaak wordt pas in een laat stadium aan een energiestofwisselingsziekte gedacht. Afhankelijk van de verwijzing door de huisarts komen de patiënten terecht bij een kinderarts of orgaanspecialist (bijvoorbeeld de oogarts) in een algemeen ziekenhuis of bij een kinderarts (algemeen kinderarts, kinderarts-metaboloog, kindercardioloog etc.) of kinderneuroloog verbonden aan een van de academische ziektenhuizen. Bij verdenking op een stoornis in de energiehuishouding wordt verder laboratorium en aanvullend onderzoek verricht. Indien deze onderzoeken het vermoeden op een energiestofwisselingsziekte ondersteunen zal het definitieve bewijs hiervoor geleverd dienen te worden d.m.v. biochemisch onderzoek van een open spierbiopsie. Nog steeds wordt hiervoor vaak ter plekke een biopt verricht en verzonden naar het RCMM voor verder biochemisch en moleculair biologisch onderzoek. Het heeft echter duidelijke voordelen een patiënt waarbij de verdenking bestaat op een stofwisselingsziekte eerst te verwijzen naar het RCMM voordat er een spierbiopsie plaatsvind. Deze voordelen zijn van direct belang niet alleen voor de patiënt, maar ook voor groepen toekomstige patiënten en de verwijzers zelve. De redenen hiervoor zijn:

  1. de kennis van deze groep van ziekten is groot binnen het RCMM maar kan alleen maar groter worden indien patiënten worden gezien in het centrum.
  2. hierdoor wordt de indicatie tot het doen van een spierbiopt nog scherper gesteld en worden minder onnodige biopten genomen.
  3. indien er een biopt genomen wordt kan dit het beste gebeuren in het centrum waar ook het totale pallet aan diagnostische mogelijkheden aanwezig is.
  4. mogelijke fouten optredend als gevolg van het transport van een biopt naar ons centrum worden vermeden.
  5. welke onderzoeken verricht dienen te worden om tot een diagnose te komen wordt in teamverband binnen het centrum besproken. Dit kan alleen optimaal als over alle gegevens beschikt wordt.
  6. indien de diagnose gesteld wordt kunnen wij betere adviezen geven.
  7. het gestandaardiseerd uitvoeren van diagnostische onderzoeken maakt vergelijk tussen patiënten mogelijk.
  8. vervolgen van het beloop van de ziekte wordt in nadrukkelijke samenspraak met de oorspronkelijke verwijzer geregeld.

Polikliniek en Ziekenhuisopname procedure

Na telefonische of schriftelijke consultatie, krijgt U een oproep om onze polikliniek te bezoeken. Na een eerste gesprek vind bij Uw kind het lichamelijk onderzoek plaats. Afhankelijk van de bevindingen wordt, in overleg met U, besloten tot nader onderzoek. Indien nodig vindt in eerste instantie nader poliklinisch bloed en/of urine onderzoek plaats.
Indien er op grond van alle beschikbare gegevens sterke verdenking is op het bestaan van een mitochondriële ziekte vindt, in overleg met U, opname plaats. In principe verblijven alle kinderen met (verdenking op) een stofwisselingsziekte op kinderafdeling Q2S "Het Strand" (zie plaatje hierboven). Voor het verblijf van ouders heeft het Radboudumc onder andere een Ronald McDonald huis. Via het secretariaat van Q2S "Het Strand" (Tel : 024-361 39 24) kunt U nadere informatie hierover verkrijgen. Wij streven erna de wachttijd voor opname niet langer te laten zijn dan 6 weken. Tijdens de opname vind verder onderzoek plaats, waaronder meestal een spierbiopt uit het bovenbeen. Dit wordt bij kinderen op de OK onder narcose verricht. De gemiddelde opname-duur bedraagt 4 dagen.

De morfologische (bouw) en biochemische (functie) onderzoekstijd bedraagt gemiddeld 6 weken. Wij streven erna om binnen 7 weken na de opname met U poliklinisch alle resultaten van de verrichte onderzoeken te bespreken. Afhankelijk van de bevindingen uit het spieronderzoek wordt het vervolgtraject vastgesteld.

Mitochondriële ziekten

Mitochondriën (zie cartoon) bevinden zich in vrijwel alle cellen waaruit ons lichaam is opgebouwd. Mitochondrieën bestaan uit een binnen- en een buitenmembraan ('Inner' en 'Outer' membrane). De binnenmembraan is geplooid tot zogenaamde cristae. Het binnenste van mitochondriën heet de matrix. Het oxidatieve fosforyleringsysteem (complex I tot en met IV van de ademhalingsketen en complex V) bevindt zich in de mitochondriële binnenmembraan. In een animatie kunt U zien hoe energie (ATP) gevormd wordt (Engels talig). Een belangrijke functie van mitochondrieën is het maken van energie. Het zijn de "energiefabrieken" van de cel. Voordat uiteindelijk energie, in de vorm van ATP, gemaakt kan worden vinden heel veel chemische omzettingen plaats. Deze omzettingen gebeuren met behulp van enzymen of enzymcomplexen.

Men spreekt van een mitochondriële ziekte indien een of meer van deze omzettingen niet goed verloopt. De meeste patiënten met een mitochondriële ziekte hebben of een fout in het pyruvaat dehydrogenase complex of in een of meerdere enzymcomplexen van het oxydatieve fosforyleringssysteem. Dit laatste bestaat uit de vier complexen (complex I-IV) van de ademhalingsketen of electronentransportketen en het ATP-synthetase (complex V).Een van de gevolgen is een tekort aan energie. Dit, en andere gevolgen, geven aanleiding tot ziekte. Vaak zijn er problemen met die organen of weefsels die juist veel energie nodig hebben. Voorbeelden hiervan zijn: hersenen, hartspier en skeletspier.

Vaak hebben patiënten een verhoogd gehalte aan melkzuur in het hersenvocht, bloed of urine. Het bepalen van het melkzuur (lactaat) is derhalve een van de eerste screeningstesten om patiënten met mitochondriële ziekten op te sporen. Andere nuttige screeningstesten zijn het bepalen van aminozuren in bloed, urine en/of hersenvocht alsmede het bepalen van de concentraties van organische zuren in een overdag verzamelde urineportie.

Voor het definitief vaststellen van de onderliggende oorzaak dient enzym-onderzoek te geschieden in een spierbiopt. Dit vindt plaats in het spierbiochemie en DNA diagnostiek laboratorium (zie plaatje hierboven). Voor uitgebreidere informatie wordt verwezen naar de onderstaande brochures. Indien gewenst kunt U, via ons secretariaat ( 024-361 4430), contact met ons opnemen voor nadere informatie.

In samenwerking met de Vereniging Volwassenen en Kinderen met een Stofwisselingsziekte (VKS) is een brochure samengesteld over Mitochondriële Ziekten. Deze brochure is telefonisch of schriftelijk te bestellen bij de VKS via Postbus 664, 8000 AR Zwolle, 038-4201764, fax 038-4201447. Via de Verening Spierziekten Nederland (VSN) website kunt U nadere informatie krijgen over spierziekten. In het handboek spierziekten is een hoofdstuk opgenomen over metabole spierziekten, waartoe de mitochondriële spierziekten behoren. De homepage adressen van de VKS en de VSN staan op onze pagina ouderinformatie.

Informatie voor ouders

Vragen stellen mag altijd, gebruikt u hiervoor onze contact pagina.

Search Results